Pierwsza Kongregacja Generalna

2 października 2024

Prezentacja raportów 10 grup badawczych ustanowionych przez papieża Franciszka

Grupa 9

Teologiczne kryteria i synodalne metodologie w zakresie wspólnego rozeznania kontrowersyjnych kwestii doktrynalnych, duszpasterskich i etycznych (SP 15)

(tłumaczenie automatyczne DeepL)

1. Ramy zadania

W celu ustanowienia, w zgodzie z drogą synodalną, zadania, które zostało nam powierzone, uznaliśmy za decydujące przyjęcie postawy metodologicznej , która pozwoli, w trakcie pracy, na weryfikację, integrację i korektę, aby dojść do spójnego sformułowania konkretnych pytań, które zostaną uznane za konieczne do pouczenia.

1. Krísis jako kairós. Po pierwsze, wydaje się nam fundamentalne, aby odważnie i radykalnie podjąć wyzwanie , które dziś stanowi misję Kościoła: nawrócenie myśli i reforma praktyk w kontekstualnej wierności Ewangelii Jezusa, która jest „ta sama wczoraj, dziś i zawsze” (Hbr 13, 8), „ale której bogactwo i piękno są niewyczerpane” (EG 11). Wymaga to dojrzewania świadomości i wspólnego przeżywania ewidentnego i naglącego kryzysu epokowego, antropologiczno-społecznego i polityczno-środowiskowego, którego doświadczamy jako wezwania do rozeznawania i promowania tworzenia bezprecedensowego kairós w historii zbawienia.
2. Potrzeba nowego paradygmatu… tak starego jak Ewangelia (por. VG 3). W tym kontekście jesteśmy wezwani do działania na rzecz ponownej koncepcji – zakorzenionej w Tradycji, ale innowacyjnej i twórczej, ponieważ słuchającej tego, co było „od początku” (por. 1 J 1, 1ff) – daru Bożego w Jezusie, z odpowiedzialną i radosną otwartością na „to, co Duch mówi do Kościołów” (Ap 2, 17). Zgodnie z historycznym i dialogicznym rozumieniem Objawienia zaproponowanym na nowo przez Sobór Watykański II (por. DV), „Ewangelia zaprasza nas przede wszystkim do odpowiedzi Bogu, który nas kocha i zbawia, rozpoznając Go w innych i wychodząc z siebie, aby szukać dobra wszystkich” (EG 39). Jesteśmy zatem wezwani do całościowego i wymagającego nawrócenia w formie proponowania i głoszenia w konkretny sposób prawdy Ewangelii, tak jak jest ona wyrażana i realizowana wagape Boga w Chrystusie (por. Ef 4, 15). Nie chodzi tu o głoszenie i stosowanie abstrakcyjnie sformułowanych zasad doktrynalnych, ale o żywe przeżywanie doświadczenia wiary w jej aktualnym znaczeniu osobistym i społecznym, aby być otwartym na coraz to nowe natchnienia Ducha Świętego i dochodzić do sformułowań prawdy podzielanych w komunii jednego i katolickiego Kościoła, o ile są one zgodne z Ewangelią i przylegają do rzeczywistości. Jedynie żywotne i owocne wzajemne napięcie między doktryną i praktyką wyraża żywą Tradycję, wbrew pokusie jałowej sklerotyzacji wypowiedzi.
3. Pytanie „jak?”.Pytanie główne, które leży u podstaw konkretnych argumentów doktrynalnych, duszpasterskich i etycznych, które są dziś kontrowersyjne, można sformułować w następujący sposób: w jaki sposób możemy i musimy artykułować, w wierności Objawieniu Boga, który jest Agápe (por. 1 J 4, 8. 16) i w konkretnej drodze. 16) oraz w konkretnej drodze wspólnoty i jednostek, dwa ognie elipsy, która opisuje doświadczenie chrześcijańskie: ogień eschatologicznego końca (powszechna zbawcza wola Boga w Jezusie, poprzez posługę Kościoła, w służbie nadejścia Królestwa) i ogień konkretnej, zróżnicowanej, złożonej i wymagającej kondycji rzeczywistości, w której żyjemy (historyczne pośrednictwo Ewangelii, z jej specyficznymi narzędziami produkcji kulturowej i tworzenia oporu)? W ten sposób otwiera się horyzont doświadczenia i zrozumienia zbawczej prawdy, która „jaśnieje dla nas w Chrystusie” (por. DV 2) w teraźniejszości i w różnych kontekstach. Prawda, która jest agápe, wymaga zrozumienia i przyjęcia, w jaki sposób proponuje się ona od wewnątrz i od spodu konkretnej i usytuowanej drogi jednostek i wspólnot.
4. Ścieżka do obrania

W świetle tego ujęcia, ścieżka badań, słuchania, rozeznawania praktyk i pogłębiania przewiduje wynalezienie (w pierwotnym znaczeniu znajdowania i testowania) kryteriów teologicznych i warunków operacyjnych możliwości zmiany paradygmatu propagowanej przez proces synodalny.

Na początku pracy, w fazach przeprowadzonych do tej pory, nasza grupa sama doświadczyła z pierwszej ręki trudności związanych z powierzonym nam zadaniem: podczas gdy dość łatwo było znaleźć między nami pewien konsensus co do pierwszej części tego tekstu (podstawowe ramy), w przypadku drugiej, poszukiwanie drogi złożonej z konkretnych kroków, które należy podjąć jako grupa, okazało się znacznie bardziej złożone. W rzeczywistości to właśnie w tym „jak?” , w doświadczeniu całego Kościoła, czai się niedostatek – i nieznajomość – niezbędnych leksykonów i pojęć, ukryte i nie zawsze teoretycznie świadome opory paradygmatyczne, zrozumienie procesu, który należy przeprowadzić, aby rozpoznać różnorodność, dowartościować ją i osiągnąć wspólny cel.

Mając na uwadze dwa wspomniane wcześniej ognie elipsy opisującej doświadczenie chrześcijańskie (ogień eschatologicznego końca i ogień konkretnych warunków historyczno-kulturowej mediacji Ewangelii) i zdając sobie sprawę z tymczasowego charakteru tych wskazań, które będą musiały zostać zweryfikowane w porównaniu, wierzymy, że możemy pracować:

1. Na poziomie teologicznymkonieczne jest opisanie kryteriów – działających w doświadczeniu Objawienia otrzymanego i przeżywanego przez sensus fidei Ludu Bożego – które wywołują skuteczne nawrócenie w postawie przyjmowania, świadczenia i głoszenia prawdy Ewangelii. Z etycznego punktu widzenia nie chodzi o to, by do różnych subiektywnych sytuacji przykładać gotową obiektywną prawdę, tak jakby były one jedynie szczególnymi przypadkami niezmiennego i uniwersalnego prawa. Kryteria rozeznawania wynikają ze słuchania żywego Objawienia w Jezusie, dziś w Duchu Świętym. Konieczne jest zatem wyjście od historii i jej narracji – to znaczy od doświadczeń, relacji i wydarzeń – aby rozpoznać w nich wezwanie do dobra, a następnie promować za pomocą Ewangelii dobro możliwe w każdej z tych sytuacji, tak aby orędzie zbawienia dla wszystkich mogło odzyskać swoje centralne miejsce (J 3, 17).
2. Na poziomie praktyki rozeznawania synodalnegokonieczne jest docenienie znaczenia czasowości/historyczności i lokalności/kontekstualności (tj. wymiaru kulturowego) w rozeznawaniu i przyjmowaniu wymagań prawdy i dobra, które są zakorzenione w łasce Chrystusa i z niej wypływają: w ten sposób obietnica dobra, zapośredniczona w przykazaniu, i poszukiwanie możliwego dobra (zgodnie z „prawem stopniowości”) nabiera zbawczego znaczenia dzięki działaniu Ducha Świętego, który prowadzi do całej prawdy (por. J 16, 13). Chodzi o wyrażenie wierności kerygmatowi i jego istotnym implikacjom za pomocą antropologii i etyki kulturowo-historycznej, które oferują narzędzia do identyfikacji praktycznych kryteriów przydatnych do promowania w naszych wspólnotach i w ich zaangażowaniu w ewangelizację przejścia między identyfikacją rodzących się stanów (tj. słuchanie nowego, które objawia się w rzeczywistości) opracowaniem stanów założycielskich (tj. rozeznaniem tego, co wymaga uznanej i rozpoznawalnej formy) i zwołaniem stanów konstytutywnych (tj. impulsem zdolnym do zgromadzenia innych, nawet na częściowych przymierzach). Zadanie to łączy się z zadaniem sprecyzowania – jak mówi Instrumentum laboris (por. nr 67-72) – procedur wykonywania i korelowania podejmowania decyzji w organach i wydarzeniach synodalnych, aby w odpowiedni sposób uaktywnić eklezjalne rozeznanie kwestii, które mają być dogłębnie zbadane.
3. Napłaszczyźnie kontrowersyjnych zagadnień etycznych zostanie podjęta próba zaproponowania konkretnych wskazówek do rozeznania – do przeprowadzenia na poziomie lokalnym i z uwzględnieniem konkretnych kontekstów – przynajmniej dwóch najbardziej aktualnych dziś kwestii: na płaszczyźnie społecznej i politycznej – pokoju, braterstwa i troski o wspólny dom w obliczu tak wielu form konfliktów, nienawiści i wyzysku, co obejmuje poszukiwanie dróg pojednania bez użycia przemocy, inspirowanych od samego początku Ewangelią; na płaszczyźnie osobistej i rodzinnej – znaczenia seksualności, małżeństwa i pokolenia oraz promocji i troski o życie.

Ikona biblijna

Wybraliśmy rozdział 15 Dziejów Apostolskich jako biblijny paradygmat, w którym poświadczona jest droga rozeznawania doświadczana przez rodzący się Kościół. Wychodzimy w nim od opisu doświadczenia Kościoła w Antiochii, dokonanego przez Pawła, Barnabę i innych, na tle tego, czego doświadczył Piotr w Jafie (por. Dz 10). Kryteria zaproponowane do rozeznania synodalnie wyrażonego i wyartykułowanego autorytetu (Piotra i Jakuba, wraz z innymi apostołami, starszymi i całym Kościołem) są następujące: absolutne pierwszeństwo powszechnej woli zbawczej Boga i nie przeszkadzanie jej tym, co jest teraz bez znaczenia pod względem jej skuteczności. W ten sposób Kościół tworzy Tradycję w świetle eschatologicznego Objawienia, które dokonało się w Jezusie, wraz z decyzją, aby nie narzucać praktyki obrzezania, której towarzyszą pewne zalecenia, które późniejsze doświadczenie Kościoła porzuci, ponieważ są one warunkowe. To rozeznanie jest przypieczętowane uwielbieniem Boga za zbawienie dane wszystkim z formułą „Duchowi Świętemu i nam wydawało się to dobre” (Dz 15, 28; por. Instrumentum laboris, 62), czyniąc miejsce na uzasadnioną różnicę między Barnabą i Pawłem w drodze, którą należy podążać w wierności temu, co jest uznane za istotne i jako takie wspólne.

Kroki, które należy podjąć: oprócz spotkań online, z którymi również kontynuowaliśmy w ostatnich miesiącach, zaplanowaliśmy spotkanie grupy (w miarę możliwości) w obecności, w Rzymie w dniach 7 i 8 grudnia oraz drugie podobne spotkanie w lutym 2025 r., w dniu, który zostanie określony. Liczymy również, że poprosimy o wkład dwóch ekspertów, nie wykluczając innych możliwych konsultacji: jednego z Pisma Świętego i jednego z socjologii, szczególnie z doświadczeniem w procesach wspólnej deliberacji.